Bảy Phút Với Chatbot Giảm Tin Thuyết Âm Mưu

Một tuần sau vụ ám sát hụt Donald Trump vào tháng 7 năm 2024, khoảng một nửa trong một mẫu đại diện ở Mỹ đã nghe nói sự việc bị dàn dựng. 11% tin điều đó. Sau vụ giết nhà hoạt động cực hữu Charlie Kirk vào tháng 9 năm 2025, các thuyết về sự can dự của Mossad, một vụ dàn dựng, và che đậy của chính phủ lan ra trong vài ngày.

Nhà nghiên cứu từ Carnegie Mellon, MIT và Cornell kiểm tra xem những cuộc trò chuyện ngắn với model ngôn ngữ lớn có thể làm yếu các câu chuyện đó ngay trong khoảng thời gian ấy hay không. Họ dùng GPT-4o, khi đó đã hơn 2 năm tuổi, để lọc người tham gia có tin vào thuyết âm mưu về sự kiện.

Thử nghiệm về Trump giữ 472 người tham gia, còn thử nghiệm về Kirk là 1.035 người. Sau khi đo mức tin ban đầu, họ được chia ngẫu nhiên vào 3 nhóm: một nhóm nói qua lại ít nhất 5 lượt với Google Gemini, nhóm thứ 2 nhận một bảng thông tin tĩnh có trích dẫn nguồn, và nhóm thứ 3 trò chuyện đối chứng về việc mèo hay chó làm bạn đồng hành tốt hơn.

Ở thử nghiệm đầu, Google Gemini dùng phiên bản 1.5 từ tháng 2 năm 2024; ở thử nghiệm sau là phiên bản 2.5 từ tháng 6 năm 2025. Cả 2 sự kiện đều diễn ra sau mốc huấn luyện của các model dùng trong thử nghiệm, nên model không thể dựa vào kiến thức có sẵn bên trong.

Nhóm nghiên cứu đưa một bộ dữ kiện được chọn lọc thẳng vào câu lệnh hệ thống, chia thành dữ kiện đã xác nhận, các khẳng định đã bị bác bỏ, và các câu hỏi được đánh dấu là còn bỏ ngỏ. Ở thử nghiệm về Kirk, họ còn cho phép tìm kiếm trên internet, nhưng chỉ để kiểm tra các khẳng định thực tế.

Các cuộc trò chuyện kéo dài trung bình khoảng 7 phút và làm giảm niềm tin vào thuyết âm mưu mà người tham gia đang tin, so với cả nhóm đối chứng lẫn nhóm đọc bảng thông tin. Mức đồng ý với các câu nói về che đậy hay âm mưu và các yếu tố ẩn giấu hoặc không được tiết lộ cũng giảm.

Ở thử nghiệm về Trump, niềm tin vào lời giải thích chính thức không tăng. Nhóm nghiên cứu cho rằng lúc đó chưa có một lời giải thích chính thức rõ ràng, vì mọi người chỉ biết an ninh đã thất bại và động cơ của kẻ nổ súng vẫn chưa rõ khi nghiên cứu được viết ra.

Ở thử nghiệm về Kirk, nơi giới chức đã công bố thêm chi tiết về người gây án, niềm tin vào lời giải thích chính thức tăng nhẹ so với cuộc trò chuyện đối chứng. Chênh lệch so với bảng thông tin không có ý nghĩa, và cuộc trò chuyện về Kirk cũng không cho thấy tác động đo được lên việc ủng hộ bạo lực chính trị.