Bài Xã Luận: Cảm Giác Lạ Khi Con Người Bắt Đầu Giống Máy

Tác giả nêu hai gương mặt trên Instagram — John Travolta tại Cannes và Carla Bruni trong buổi tối hẹn hò cùng chồng — đều trông giống bản thân nhưng cũng có điểm lạ khiến người viết thoáng bối rối. Những hình ảnh này gợi ra cảm giác đang nhìn thấy “phiên bản xấp xỉ” của con người.

Tác giả dẫn khái niệm “uncanny valley” do Masahiro Mori nêu năm 1970 để mô tả cảm giác khó chịu khi tiếp xúc với robot trông gần giống người nhưng chưa hoàn toàn giống. Mori nhận thấy các robot được thiết kế càng giống người càng có thể gây ra sự khó chịu này.

Bài viết nêu một số lý giải cho hiện tượng: có thể con người cảm thấy nguy hiểm trước những thực thể khó phân loại là người hay không, hoặc những nét “không ổn” như da bóng hay nét mặt cứng giống các dấu hiệu của bệnh tật hoặc cái chết.

Tác giả trích ý kiếm của Günther Anders từ 1956, rằng tiến bộ công nghệ sẽ đẩy con người đến cảm giác khinh rẻ bản thân, do so sánh với các sản phẩm được thiết kế hoàn hảo; kết quả là con người có thể ao ước trở nên giống các sản phẩm hơn là giữ bản tính sinh học bất toàn.

Tác giả đặt câu hỏi liệu xã hội hiện nay có đang sống trong viễn cảnh mà Anders mô tả, và ghi nhận xu hướng gia tăng phẫu thuật thẩm mỹ toàn cầu, với mục tiêu không phải là trông tự nhiên mà là theo logic thiết kế sản phẩm như đối xứng hay dễ nhận diện.