AI Có Thể Làm Mất Thế Hệ Chuyên Gia Mới

Cách đây hơn một thập kỷ, tác giả phụ trách thiết kế điều khiển cho một hệ thống điều khiển số hoàn toàn đầu tiên cho một nhà máy hạt nhân ở Mỹ. Hệ thống được thiết kế để tự chạy như một máy bay hiện đại, với người vận hành chỉ theo dõi. Dù vậy, nhóm thiết kế vẫn cố ý giữ lại các bước thủ công trong những chuỗi mà hệ thống có thể làm một mình.

Mục tiêu là giữ cho người vận hành còn quen tay. Nếu chỉ giám sát tự động hóa, họ sẽ dần không còn là người vận hành, và khi tự động hóa trả quyền điều khiển lại, họ có thể đã lâu không trực tiếp làm việc đó. Vì thế, các bước thủ công được giữ lại dù kém hiệu quả.

Nhà máy đó cuối cùng không được xây. Nó bị gác lại giữa những tính toán chính trị và kinh tế quanh điện hạt nhân ở Mỹ, chứ không phải vì vấn đề kỹ thuật. Từ trải nghiệm đó, tác giả chuyển sang câu hỏi về AI và chuyên môn con người.

Một tài liệu nghiên cứu của Harvard University theo dõi khoảng 65 triệu lao động ở hơn 280.000 công ty Mỹ. Tài liệu này cho thấy sau khi các công ty áp dụng AI tạo sinh, việc làm của người mới vào giảm khoảng 9% trong sáu quý so với nhóm không áp dụng, còn việc làm của người có thâm niên vẫn tăng. Phân tích của Stanford trên dữ liệu lương của ADP cũng cho kết quả tương tự.

Theo phần phân tích này, lao động trẻ nhất trong các nghề bị AI tác động mạnh đã giảm sau cuối năm 2022, còn những đồng nghiệp nhiều kinh nghiệm hơn giữ được vị trí. Các nhà nghiên cứu của New York Fed lại cho rằng phần lớn mức tăng thất nghiệp của người mới tốt nghiệp là do làm việc từ xa, vì doanh nghiệp ngại tuyển người ít kinh nghiệm mà họ không thể đào tạo và kèm cặp từ xa. Dù theo cách giải thích nào, điểm chung vẫn là kênh học việc từ người có kinh nghiệm sang người mới đang bị đứt.